DỊ ỨNG THUỐC
1. Định Nghĩa và Phân Loại Dị Ứng Thuốc
1.1 Định Nghĩa
Dị ứng thuốc là một phản ứng bất lợi của thuốc xảy ra qua hệ miễn dịch của cơ thể, thường xuất hiện sau khi dùng thuốc với những biểu hiện đa dạng và không phụ thuộc vào liều lượng. Dị ứng thuốc thường xảy ra sau khi hệ miễn dịch đã “cảm ứng” với thuốc trong một khoảng thời gian, từ đó dẫn đến phản ứng dị ứng khi tiếp xúc lại.
Hình ảnh bệnh nhân dị ứng thuốc
1.2 Phân Loại
Dị ứng thuốc được phân loại dựa trên tốc độ xuất hiện phản ứng và cơ chế miễn dịch:
- Theo tốc độ xuất hiện:
- Cấp tính: Phản ứng trong vòng 1 giờ (sốc phản vệ, phù Quincke).
- Bán cấp: Trong ngày đầu (ngoại ban sẩn hạt).
- Muộn: Vài ngày hoặc vài tuần sau khi dùng thuốc (viêm mạch dị ứng).
- Theo cơ chế miễn dịch (theo Gell và Coombs):
- Type I: Phản ứng kiểu phản vệ, qua kháng thể IgE.
- Type II: Phản ứng độc tế bào, qua kháng thể IgG, IgM.
- Type III: Phản ứng phức hợp miễn dịch, thường gây viêm tại các mô.
- Type IV: Phản ứng muộn qua tế bào T, gây tổn thương tại chỗ.
2. Các Nhóm Thuốc Sử Dụng trong Điều Trị Dị Ứng Thuốc
2.1 Corticoid
Corticoid như hydrocortison, methylprednisolon có tác dụng chống viêm và ức chế miễn dịch, thường dùng cho các trường hợp dị ứng nghiêm trọng, đặc biệt trong sốc phản vệ.
2.2 Kháng Histamin H1
Các thuốc kháng histamin (ví dụ: chlorpheniramin, cetirizin) giúp giảm các triệu chứng như phù nề, nổi ban đỏ. Kháng histamin hiệu quả trong các phản ứng cấp tính và dùng như biện pháp hỗ trợ trong sốc phản vệ.
2.3 Adrenalin và Noradrenalin
Adrenalin (epinephrine) là thuốc quan trọng trong điều trị sốc phản vệ, có tác dụng kích thích tim và co mạch, duy trì huyết áp. Noradrenalin cũng có tác dụng tăng huyết áp nhưng không tác động lên phế quản như adrenalin.
3. Nguyên Tắc Xử Trí Khi Bị Dị Ứng Thuốc
- Ngừng thuốc gây dị ứng và xử trí triệu chứng như dùng thuốc trợ tim, chống dị ứng.
- Tăng cường chức năng gan, thận bằng cách truyền dịch.
- Chống bội nhiễm nếu có, chọn kháng sinh an toàn.
- Nâng đỡ sức khỏe cho bệnh nhân bằng dinh dưỡng và giữ vệ sinh cá nhân.
4. Cách Xử Trí Sốc Phản Vệ
Sốc phản vệ là phản ứng nguy hiểm nhất trong dị ứng thuốc, cần phải xử trí nhanh và đúng cách:
- Phục hồi các chức năng sống như đảm bảo hô hấp, hồi sức tim mạch.
- Ngăn cản sự xâm nhập của kháng nguyên bằng cách làm chậm sự hấp thu của thuốc đã gây phản ứng.
- Ngăn chặn phản ứng muộn bằng corticoid.
5. Phòng Ngừa Dị Ứng Thuốc
- Tuyên truyền cách dùng thuốc an toàn cho người dân, khuyến cáo không tự ý dùng thuốc.
- Đối với người kê đơn: Hỏi kỹ tiền sử dị ứng của bệnh nhân, hạn chế kết hợp nhiều thuốc.
- Dược sĩ lâm sàng: Cung cấp thông tin và hướng dẫn nhận biết các dấu hiệu dị ứng, đảm bảo chất lượng thuốc.
Nguồn tham khảo: Bài giảng Dược lâm sàng – Trường Đại học Kỹ thuật Y-Dược Đà Nẵng
Nội dung được biên tập bởi:
Phan Lê Thùy Trang – Trường Đại học Kỹ thuật Y-Dược Đà Nẵng
Nguyễn Hùng Nhật Duy – Trường Đại học Kỹ thuật Y-Dược Đà Nẵng
Ngô Thị Thùy Trang – Trường Đại học Kỹ thuật Y-Dược Đà Nẵng
Tô Thị Thanh Thúy – Trường Đại học Kỹ thuật Y-Dược Đà Nẵng
Leave a Reply